II. Narsistik psikopatolojinin semptomatolojisi

 

1.Benlik bütünlüğünün kaybolması ve gerçeklik duygusunda azalma: Narsistik hasta “narsizmi kolayca zedelenebilir” , incinebilir hastadır.Yeterince onaylanmadığı zamanlarda  zedelenme oluşur ve hasta preodipal dönemde bütünleşmemiş “arkaik narsistik kendilik parçalarının” egemen olduğu psikolojik düzeye gerileyerek tepki verir.Preodipal narsistik dönem  zihinsel ve bedensel bütünlükten uzak-otoerotik uğraşların hakim olduğu dönemdir.Ben kendi içinde bölünmüş kendilik parçalarından oluştuğu gibi nesnelerde ben ile kesin sınırlarla ayrılmış değildir.Nesneler hala benden ayrı bir varlığa sahip değildir ve gerilemenin şiddetine bağlı olarak nesne kendiliğin bir parçası-üzerinde tam bir hakimiyet kurulan kendilik parçalarından birisi gibi algılanmaktadır.Bu durum gerçeklik algısının bozulmasına yol açmaktadır.
2.Müdahaleci ve kontrolsüz “büyüklenmeci kendilik” tehlikesi karşısında gelişen yerleşik kaygı hali ve derin utanç duygusu:
İdeal ebeveyn imagosuna yapılan yatırım hastayı düş kırklığına uğrattığında , büyüklenmeci kendiliğe aşırı yatırım yapılmaya başlanır.Bu durum gerçeklik beninden yalıtılmış büyüklenmeci kendiliğin müdahalelerini ve bu esnada yaşanan utanç duygusunu ve tecrit edilme korkularını uyandırır.Gerçeklik beninden yalıtılmış büyüklenmeci kendiliğe yapılan yatırım –yani hastanın ruhsal enerjisindeki bölünme günlük yaşam için gereken temin edilebilir ruhsal enerjide düşüşe ve etkinliklerden alınan hazzın azalmasına yol açar.
3.Sapkın cinsel edimler ile narsistik kaygının giderilme çabaları:
Narsistik yatırım yapılmış arkaik kümelerde sıklıkla cinselleştirme eğilimleri görülür.Çoğu eşcinsel sapkın fanteziler olan bu düşlemler  narsistik bozukluğun(gerilimlerin) cinselliğe dökülmüş bir anlatım biçimidir.İdealleştirilmiş ebeveyn imagosu,aynı cinsten güçlü olan cinsi elde etme arzusu şeklinde ;büyüklenmeci kendilik ise aynı cinsten daha zayıf olanı ele geçirmeye yönelik fanteziler şeklinde kendisini gösterir.Kendilik yapısındaki eksikliğin eşcinsel olarak içe alınması(oral ve anal yollarla),enjeksiyonu ya da sağılması sık görülen bir fantezidir.Bu tür fanteziler gerilimi savmaya yarayan bağımlılığa benzer bir düzeneğe işaret eder.

Terapi esnasında açığa çıkan “Büyüklenmeci fanteziler” nelerdir…

Dünyayı ele geçirme,herkesin kendisinin kölesi olduğuna dair hayaller kurma,eşsizlik-tümgüçlülük fantezileri-uçma rüyaları-düşünce gücüyle nesnelere ve insanlara hakim olma hayalleri –kusursuz,güzel,eşsiz olma şeklinde ki hayaller sık rastlanan narsistik büyüklenmeci fantezilerdendir.

 III.Psikoterapide narsistik aktarımın özgün unsurları

Narsistik aktarımın özgül tipleri (kaynaşma-ikizlik ve ayna aktarımları)

Narsistik aktarım baştan itibaren  “birincil ayna aktarımı” şeklinde başlayabilir.Ancak bazı olgulrada “idealleştirme aktarımı “ikincil ayna aktarımını önceler”.Böyle başladığında hasta ideal ebeveyn imagosunu analiste yansıtır.Ancak terapi ilerledikçe ortaya çıkan hayal kırıklıkları büyüklenmeci kendiliğin etkinleşmesini ve “ikincil ayna “ aktarımının gelişimine imkan verir.
Narsistik aktarımın birbirinden ayırd edilebilir üç özgül tipi bulunur.Bunlardan ilki (Büyüklenmeci benin genişlemesi yoluyla) “kaynaşma” ,diğeri “öteki ben aktarımı veya ikizlik” ,sonuncusu da “ayna aktarımıdır”.
Kaynaşma aktarımı büyüklenmeci kendiliğin analisti de içerecek şekilde sınırlarını geliştirdiği aktarım biçimidir. Analistle özdeşleşmiştir ve  analistin üzerinde tıpkı kendi üzerinde olduğu gibi tam bir hakimiyet sahibi olduğunu düşlemler.Analist hasta tarafından denetlenmek istediğini hissetmektedir.Bu aktarım ilkel-arkaik narsistik öğelerin sıklıkla karşılaşıldığı aktarım tarzıdır.
Öteki ben aktarımı ya da ikizlik aktarımında,analist büyüklenmeci kendiliğin tıpatıp benzeri gibi algılanır.Böylesi ikizlik rüya ve fantezilerin analizde sık rastlanılır.
Ayna aktarımında ise,büyüklenmeci kendilik en olgun biçimde harekete geçer.Çocuğun narsistik gelişimi esnasında çocuk teşhirci –büyüklenmeci gösterilerine onay veren bir ayna arar.Anne bu dönemde çocuğa oral ve dokunsal yollarla olduğu gibi ve belki de en etkili biçimiyle “bakışlarıyla” ayna tutama görevini üstlenir.Annenin gözlerinin ışıldaması-bakışlarıyla  çocuğun “narsizmini/teşhirciliğini” –yerli yerinde ve seçici biçimlerde- onaylaması ve hazzına katılması “çocuğun otoerotizm dönemindeki narsistik kendilik çekirdeklerinin birleşerek bütünleşmiş narsisizm-kendilik  aşamasına geçişinde” ve kendilik saygısının kurulmasında anahtar rol oynar.

Narsistik aktarım odipal - ensestiyöz (nevrotik) aktarımdan nasıl ayrılır?

Narsistik aktarım terapötik sürecin  merkezine yerleşmesi,değişmezliği ile aktarım nevrozlarının idealleştirici aktarımından ayrılır.Terapist arkaik kendilik nesnesi veya ideal üst ben işlevi görmekte ve parçalanmış kendiliği onaran-yapıştıran-bir arada tutan “tutkal” görevi görmektedir.
Hasta  narsistik aktarım geliştirdiğinde terapistin onayına ihtiyaç duyacak ve  onun tarafından reddedilme  konusunda aşırı hassasiyet gösterecektir.Terapi esnasında ufak eleştirel bir yaklaşım narsistik desteğin kesilmesi,eşduyumun kaybedilmesi  anlamına geleceğinden hasta buna şiddetli bir gerileme ve kendilik bütünlüğünde dağılma tepkisi ile karşılık verebilir.Kohut bu gibi reaksiyonların narsistik aktarımın tanınması açısından tipik olduğunu söylüyor.Kohut’un yaklaşımı bu gibi durumlarda hastanın uğradığı zedelenmeyi eşduyumla karşılamak ve kendisinin bu gerilemeye hangi davranış ve sözlerinin neden olduğunu bulmaya çalışmak şeklindeydi..Böylece gerileme çözülüyor ve hasta ile terapist arasındaki  narsistik aktarım onarılabiliyordu.

Nevrotik aktarımda ise kastrasyon korkusu merkezdedir.Kastrasyon (hadım edilme) korkusu “ölmek-fiiziksel zarar görmek-zehirlenmek-hasta olmak-ısırılmak vb.” şekillerde olabilir. Odipal rakip de hayal kırıklığı yaratan-kişisel bir düşman şeklinde ortaya konur,rekabet ve misilleme korkuları analizde gündeme gelir..Nevrotik aktarımda da zaman zaman terapist idealleştirilir ancak bu süreklilik göstermez ve hayranlık duygusu sınırlıdır.

Narsistik ve otoerotik gerilimlerin odipal-ensestiyöz  tecrübeler ve çatışmalarla iç içe geçtiği çok olur.Bu durumda tablonun çözümlenmesi zaman alacaktır.

IV Terapinin hedefleri  

Kohut terapide asıl iyileştirici etkinliğin “dönüştürmeli içselleştirme” dediği süreç olduğunu açıklamıştır.Hasta terapi esnasında narsistik libidosu ile terapiste bağlanır.Terapist ise bu aktarımın gerçekleşebilmesi için hastaya empati(eşduyum) ile yaklaşır.Eşduyum narsistik bağlantıyı kuran köprü vazifesi görür.Bağlantı gerçekleştiğinde  terapist hastanın “kendilik nesnesi” haline gelmiştir.Böylece hasta bir zamanlar kaybetmiş olduğu ideal ebeveyn imagosunu benliğindeki eksik yere koyarak “yapısal eksikliğini” gidermiş olur.Süreç içersinde terapist preodipal ve odipal dönemde gerçekleşmesi gereken hastanın “dönüştürmeli içselleştirme” deneyiminin nesnesi haline gelir.İdeal ebeveyn (terapist) empatik tutumu ve gerçekçi olmayan beklentileri karşılayamadığı noktalardaki noksanlıkları ile mükemmellikten uzak  bir ebeveynin sağlıklı gelişim sürecinde kopyalandığı gibi hastanın benliğine  kopya edilir.

Analizin nihai hedefi

Büyüklenmeci kendiliğin bastırılmış-bütünleşmemiş yanları analiz sonucu “gerçeklik benine” dahil edilir. Ayna aktarımı teşhirci büyüklüğe dair çocuksu fantezileri açığa çıkarır.Ayrışmış fanteziler bilince yükselerek erişkin  kendilikle birleştiğinde ortaya çıkan enerji olgun etkinliklerde kullanılacaktır.

Analistin konumu ve tavrı

Psikanaliz terapiste hastanın sevgi-ilgi beklentilerini doyurmayan mesafeli bir rol vermiştir.Bu mesafeli rol hastanın psikopatolojisinin kendisini göstereceği özgül aktarımın ortaya çıkması için gereklidir.Freud,analistin hasta için “ben ideali” olmaya,ona rehberlik etmeye, onun için bir “peygamber –kurtarıcı İsa” rolü  üstlenmeye eğilimli olduğuna dikkat çekmişti.Bu terapinin amaçlarına zıt bir eğilim olduğu için fark edilmeli ve sınırlanmalıydı.Kohut da Freud’a kısmen katılır.Narsistik aktarımda analist ideal ebeveyn imagosu yerine geçirilip yüceltilebilir , ayna-ikizlik aktarımında büyüklenmeci kendiliğin teşhirciliğinin seyircisi-aynalayıcısı olarak kendilik nesnesi konumuna konabilir.İdealleştirme aktarımı gerçekleşmesi terapi süreci için olumlu bir adımdır.Ancak bu idealleştirmenin kendiliğinden harekete geçmesi gerekir.İdealleştirme aktarımını harekete geçiren  hastalarına “önderlik etme” konumunu kendisine uygun gören analistin çabası olmamalıdır.Analist kendisine ait doğru saydığı değerler sistemini aktaran bir “hayat mentorü-koçu” değildir.Böyle bir görev üstlenmesi durumunda uygun koşullarda hastanın kendiliğine analistin değerleri ve tarzı eklemlenir . Bu bir  “kütlesel özdeşim”dir ve hedeflenen kendilik yapılanmasından çok uzaktır.Yine de “kütlesel özdeşim” terapinin ilk dönemlerinde aktarımın kurulduğu haftalarda terapistin davet etmemesine rağmen görülebilir.Üzerinde çalışıldıkça  ayna aktarımına dönüşecektir.Asıl hedeflenen ayna aktarımı esnasında ortaya çıkan analistin idealleştirilmiş yönlerinin hastanın yapısına uygun “küçük” kısımlar halinde –dönüştürülerek yani hastanın yapısına uygun hale getirilerek-içselleştirilmesidir.

Terapi hangi ruhsal bölüme hitap eder

Terapist büyüklenmeci benliğin bastırılmış olduğu id’e veya bölünmüş ben’e değil gerçeklik benine hitap eder.Büyüklenmeci kendilik eğitilemez ancak gerçeklik benine  ruhun yatay ve dikey düzlemde bölünmüş hali açıklanabilir.

Utanç duygusu ve büyüklenmeci kendilik

Narsistik kişiliklerde görülen utanç duygusu benlik ideallerinin gerçekleştirilememesine bağlı değildir.Büyüklenmeci kendiliğin yeterince iyi bastırılamamasına ve “ben”e dolmasına bağlıdır.

Narsistik anne ve çocuğun “büyüklenmeci kendiliği ile gerçeklik beninin” birbirinden ayrılması

Narsistik anne  tümüyle sahip olduğu ve denetleyebildiği şeyler gibi (mobilyalar, porselenler, gümüşler)  çocuğunda üzerinde tam bir denetim kurmak ister. Çocuk annesinin ancak kendisini büyütmek için bir araç olarak değer vereceğini düşünür.Kendi bedenini-zihnini teşhir etme ve bağımsız narsistik ihtiyaçlarını karşılamak isterse kabul görmeyeceğini bilir.Annenin kendi narsistik ihtiyaçları için onayladığı, çocuğun “bağımsız olmayan-anneye tabi” büyüklenmeciliği kişilik içinde dikey bir bölünmenin bir tarafında –gerçeklik beninin karşı tarafında yer alır.Bu yarılma  hali farklı kişilik tutumlarının,farklı amaçlara sahip yapıların,farklı haz arayışlarının ve farklı ahlaki-estetik değerlerin yan yana varlığını sürdürmesi anlamına gelir. Annenin onaylamadığı  bağımsız teşhirci ve büyüklenmeci ihtiyaçlar ise gerçeklik beninin dışına itilir yani bastırılır. Kabul görmediği için bastırılan ve değişmeden arkaik seviyede kalan çocuğun teşhirci-büyüklenmeci beni Kohut’un terimi ile ben içersinde dikey olarak ayrılan bir bölmenin bir tarafında gerçeklik beninden ayrı bir kompartımanda yer alır.
Dikey bölünmenin bir tarafında yer alan gerçeklik beni bünyesinde “düşük kendilik saygısı, insiyatif yoksunluğu,utanmaya yatkınlık ve hipokondriyak özellikler” barındırırken,zaman zaman kendini ayrı bir kişilik halinde gösteren büyüklenmeci kendilikten habersiz kalmaktadır.Gerçeklik beninden yatay bölme ile ayrılmış-bastırılmış “narsistik arkaik kümelenmeler” ise büyüklenmeci kendiliğe nazaran çok daha zor fark edilir.Bu kümelenmelerin balıca etkisi gerçeklik benine katılamayan narsistik enerjiyi soğuran bir kaynak olmasından ileri gelir.Düşük kendilik saygısı başlıca alametidir.Gerçeklik benine yükselme-sızma eğilimi gösterdiğinde ise incinebilir kibir  ve kaygılı hipomanik ruh hali şeklinde ortaya çıkabilir.

Nesne ilişkilerine göre gözlenen gelişim çizgisi ile  narsistik gelişim süreci açısından gözlenen gelişim çizgisi karşılaştırması…

Mahlerin çocuk gelişim çizgisine göre Kohut’un narsizm evresi simbiyotik evrenin geç dönemi ile ayrılma-bireyleşme evresinin erken dönemleri arasında gerçekleşmektedir.Kohut Mahler’den farklı olarak narsistik gelişimi çocuk davranışlarının gözlemine göre değil,psikanaliz esnasında ortaya çıkan aktarımların incelenmesi ile ortaya koymuştur.

Kohut narsistik gelişim sürecinde bir tane değil, birbirinden bağımsız işleyen  iki ayrı gelişim çizgisinden bahseder.İlki otoerotizmden başlayıp narsizm evresinden geçerek nesne sevgisine giden çizgidir.İkincisi ise otoerotizmden başlar,narsizmden geçerek narsizmin olgun şekillerine dönüşür.